Aandoening, behandeling en onderzoek
Patiënte met arts en verpleegkundige in behandelkamer

Aanvullende behandeling van multiple sclerose (MS)

Van een aantal aanvullende behandelingen is onderzocht of ze nuttig of mogelijk schadelijk zijn bij multiple sclerose. In deze folder staan deze op een rij.
Naast de standaard ontstekingsremmende behandelingen die uw arts voorschrijft, zijn er geen aanvullende behandelingen die terugval kunnen voorkomen. Ze kunnen wel zinvol zijn tegen de symptomen van MS.

Sterkte van het bewijs

Waarde Toelichting op de cijfers
A Behandeling is aan te raden. Het is vrij zeker dat de behandeling veel winst oplevert.
B Behandeling is aan te raden. Het is vrij zeker dat de behandeling redelijk veel winst oplevert.
C Overleg deze behandeling met een zorgprofessional en ga na wat uw voorkeur is. Het is redelijk zeker dat de behandeling een beetje winst oplevert.
D Behandeling is af te raden. Het is vrij zeker dat de behandeling geen winst oplevert.
H Behandeling is af te raden. Het is vrij zeker dat de schade van de behandeling groter is dan de winst.
I Onvoldoende bewijs

 

Therapie Symptomen Sterkte van het bewijs
Cannabis-extract Cannabis vermindert pijn door spasme A/B
  Cannabis maakt spasme niet minder D
  Cannabis werkt niet tegen tremor D
  Cannabis werkt niet tegen centrale pijn D
  Het is niet genoeg onderzocht of cannabis helpt tegen urge incontinentie (het niet kunnen ophouden van urine – ook wel stress-incontinentie) C
  Cannabis helpt waarschijnlijk niet tegen angst, slaapstoornissen, cognitie en moeheid D
Ginkgo biloba Ginkgo biloba kan misschien helpen tegen moeheid C
  Ginkgo biloba helpt niet tegen cognitieve klachten (problemen met waarnemen en denken) D
Low fat dieet met omega-3
supplement
Dit dieet helpt niet tegen relapses, invaliditeit, MRI-laesies, moeheid of kwaliteit van leven D
Bijensteektherapie Bijensteektherapie werkt waarschijnlijk niet tegen relapses, invaliditeit, MRI-laesies, moeheid of kwaliteit van leven H
  Bijensteektherapie kan een levensbedreigende anafylactische reactie geven H
Reflexologie Reflexologie kan misschien helpen tegen paraesthesieën C
Vitamine D Een normaal vitamine D-gehalte (50-100 g/L) vermindert waarschijnlijk de ontstekingsactiviteit van MS en het risico op botbreuken B
  Een hoog vitamine D-gehalte (>170 g/L) kan schadelijk zijn H

Bronvermelding

 Summary of evidence-based guideline: Complemantary and alternative medicine in multiple sclerosis; Report of the Guideline Development Subcommittee of the American Academy of Neurology. Neurology 2014;82;1083-1092 Vijayshree Yadav, Christopher Bever, Jr, James Bowen, et al.

An Update on Vitamin D and Disease Activity in Multiple Sclerosis. CNS drugs 2019

Joost Smolders • Øivind Torkildsen • William Camu • Trygve Holmøy

Onvoldoende bewijs voor effect op symptomen MS

Therapie

Onvoldoende bewijs voor aanbeveling

Er is bij deze middelen of methode niet genoeg onderzoek gedaan om een betrouwbare uitspraak te kunnen doen over of het nut heeft of schadelijk is.

Biofeedback  
Muziektherapie  
Mindfulness  
Hypnose  
Padma 28 (ayurveda)  
Linolzuur  
Creatine monohydraat  
Acetyl-l-carnitine  
Inosine  
Threonine  
Transdermale histamine/cafeïne  
Glucosamine sulfaat  
Low dose naltrexon  
Hyperbare zuurstof  
Hippotherapie  
Yoga  

 Let op: supplementen kunnen ook bijwerkingen geven en/of een ongewenste reactie aangaan met de medicatie die u mogelijk gebruikt! (Zoals cannabis, ginkgo biloba, kurkuma, vitamine B6 en vitamine D in een hoge dosis). Laat het uw arts daarom weten als u supplementen gebruikt.

Als u rookt is het verder belangrijk dat u helemaal stopt, voldoende lichaamsbeweging krijgt en gezonde voeding neemt.

Overwegingen bij algemene symptomen

Klacht Behandeling Beoordeling
Angst / stress Meditatie A
  Muziektherapie B
  Stressmanagement B
  Yoga B
  Acupunctuur, massage en ontspanningsoefeningen C
Depressie en stemmingswisselingen Meditatie
  Ontspanningsoefeningen
  Yoga
  Massage
  Muziektherapie
  Acupunctuur, therapeutic touch en stressmanagement  C
  Sint-janskruid
 Vermoeidheid Hypnose en ginseng
  Acupunctuur en yoga
  Acetyl-L-carnitine en guarana  D
 Geheugenklachten Mindfulness  I (wordt onderzocht) 
  Cognitieve gedragstherapie I (wordt onderzocht) 
 Neuropathie Acetyl-L-carnitine
 Pijn Acupunctuur, therapeutic touch, hypnose en muziektherapie
 Kwaliteit van leven Meditatie
  Yoga
  Acupunctuur, maretak, qigong, reflextherapie en stressmanagement
 Slaapstoornis Yoga

Bronvermelding

Lyman, G. H., Greenlee, H., Bohlke, K., Bai, T., Demichele, M. A., Deng, G. E., Fouladbakhsk, J. M., Gil, B., Hershman, D. L., Mansflied, S., Mussallem, D. M., Mustian, K. M., Price, E., Raft, S., & Cohen, L. (2018).

Integrative Therapies During and After Breast Cancer Treatment: ASCO Endorsement of the SIO Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Oncology, 36 (25), 2646-2655.

DOI: https://doi.org/10.1200/JCO.2018.79.2721

Aandoeningen, behandelingen & onderzoeken

Sluiten

Welke informatie wilt u downloaden?

De pagina die u nu bekijkt, is automatisch aangevinkt om te downloaden. Ziet u hieronder nog meer pagina’s staan? Dan kunt u zelf aanvinken welke pagina’s u wilt toevoegen.

De huidige pagina

Lettergrootte PDF
Deel PDF via: