Specialismen
Zonbeschadiging
Wat is een zonbeschadiging?
Een zonlichtbeschadiging (Actinische keratose) is meestal een kleine, veelal ruw aanvoelend verhoornd plekje van de huid. Deze plekken komen meestal niet alleen voor. De kleur varieert van huidkleurig tot rood of bruin. Deze huidafwijking ontstaat op de aan (zon)licht blootgestelde delen van het lichaam, vooral in het gezicht en op de handruggen.
Een zonbeschadiging komt vooral op oudere leeftijd voor, maar doordat mensen hun vrije tijd steeds vaker in de buitenlucht doorbrengen en zonvakanties steeds populairder worden, komt het ook steeds vaker op jongere leeftijd voor. Het vóórkomen kan, bij het toenemen van de leeftijd, oplopen tot 80% bij mensen met een licht huidtype (blond haar en blauwe ogen) in de leeftijd van 60 tot 69 jaar.
Zonbeschadiging blijft na behandeling steeds terugkomen. De vroeger opgelopen zonneschade kan niet meer ongedaan worden gemaakt. Met enige regelmaat zal daarom de behandeling moeten worden herhaald. Na verloop van jaren kan er huidkanker ontstaan. De vorm van huidkanker die kan ontstaan is het plaveiselcelcarcinoom. De kans op het ontstaan hiervan wordt geschat op 5-10%.
Hoe ontstaat een zonbeschadiging?
Zonlicht heeft zowel positieve als negatieve kanten voor de mens. Als goede eigenschap kan genoemd worden de aanmaak van vitamine D in de huid. Door velen wordt ook het zonnen als aangenaam ervaren. De negatieve kanten kunnen worden verdeeld in directe effecten en effecten op lange termijn. Een direct effect is bijvoorbeeld de zonnebrandreactie.
Een nadelig effect van ultraviolette straling op lange termijn is de vroegtijdige veroudering van de huid. De huid wordt droog en rimpelig, bleekgeel tot bruin van kleur en voelt leerachtig aan. De huid wordt ook vlekkerig.
Een zonbeschadiging ontstaat na langdurige blootstelling van de huid aan zonlicht. Het ontstaan van een zonbeschadiging is afhankelijk van het huidtype en de totale hoeveelheid ultraviolette straling die iemand in de loop van het leven op de huid heeft gekregen.
Hoe blanker de huid, des te groter de kans op het ontwikkelen van deze huidafwijking.
Wat zijn de verschijnselen?
Voorkeursplaatsen zijn de handruggen, de onderarmen, het gezicht en de kale(nde) schedelhuid. In het begin is de huidafwijking beter te voelen dan te zien. Het zijn huidkleurige, rode of bruine, ruw aanvoelende plekjes of grotere plekken. Soms zijn ze licht pijnlijk bij aanraking. De grootte kan wisselen van enkele millimeters tot enkele centimeters. Na verloop van jaren kan er in deze plekjes huidkanker ontstaan. Vaak zijn er meerdere plekjes aanwezig en zijn er aan de huid andere tekenen van langdurige zonlichtblootstelling te zien, zoals vlekkige verkleuringen en rimpels.
Wat is de behandeling?
Behandeling van een zonbeschadiging is noodzakelijk, omdat er na verloop van tijd, een duidelijk verhoogde kans bestaat op het ontstaan van huidkanker. Een zonbeschadiging kan op verschillende manieren worden behandeld:
- Bevriezing met vloeibare stikstof.
- Behandeling met Efudix crème.
- Nieuw is de behandeling met Aldara crème.
- Het op de huid aanbrengen van een vitamine A-achtige stof (tretinoïne) in een crème.
- Een vrij nieuwe vorm van behandeling, vooral bij uitgebreide afwijkingen, is fotodynamische therapie. Hierbij wordt een crème op de huid aangebracht, die actinische keratosen gevoelig maakt voor licht. Door belichting met een speciale lamp wordt de zonbeschadiging vernietigd. Deze behandeling kan erg pijnlijk zijn.
- Soms wordt een combinatie gebruikt van wegbranden (electrocoagulatie) en wegschrappen met een scherpe lepel.
- Soms is het noodzakelijk de afwijking eruit te snijden. Dit gebeurt veelal poliklinisch onder plaatselijke verdoving.
- Verwijdering door chemische peeling.
Wat kunt u zelf doen?
Belangrijk is verdere beschadiging van de huid door ultraviolette straling zoveel mogelijk te voorkomen. Dit kan door blootstelling aan zonlicht (en zonnebank) te beperken.
Het gebruik van zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor (factor 15 of hoger), maar vooral het dragen van beschermende kleding en een hoofddeksel is van groot belang. Hierbij moet men bedenken dat een zonnebrandcrème niet bedoeld is om langer in de zon te kunnen blijven, maar om de huid te beschermen, gedurende de tijd dat u in de zon bent. Bij mensen met veel zonbeschadiging blijft controle door de arts noodzakelijk.
