Specialismen
Chronische darmontsteking
Wat is een chronische darmontsteking?
Voor uitleg over de algemene werking van het spijsverteringsstelsel, kunt u deze link aanklikken.
Bij een chronische darmontsteking is een deel van de darm chronisch ontstoken. De darmontsteking veroorzaakt langdurig en vaak levenslang klachten. De ernst van de klachten verschilt van mens tot mens. De een heeft bijvoorbeeld continu hevige klachten; een ander heeft slechts zo nu en dan last of heeft veel minder heftige klachten. Vaak is het zo dat periodes met klachten en klachtenvrije periodes elkaar afwisselen. Ook het verloop van de ziekte is bij iedereen verschillend. Sommige mensen hebben jarenlang geen klachten en dan opeens steekt de ziekte weer de kop op. Andere mensen hebben slechts een of twee keer een periode met klachten en daarna nooit meer. Het is dus niet te voorspellen hoe de ziekte zich bij u ontwikkelt. Een chronische darmontsteking kan een grillig beloop hebben. Er zijn op dit moment in Nederland ongeveer 50.000 mensen met een chronische darmontsteking. Hiervan hebben 20.000 mensen de ziekte van Crohn en 30.000 mensen colitis ulcerosa. Elk jaar komen er ongeveer 2.500 nieuwe patiënten bij.
De ziekte van Crohn
Bij de ziekte van Crohn kunnen er in principe ontstekingen optreden in het hele spijsverteringskanaal, dus in het hele gebied vanaf de mond tot aan de anus. Maar bij de meeste patiënten zijn alleen de dunne darm, de dikke darm en/of endeldarm ontstoken. Bij een derde deel van deze patiënten is het laatste deel van de dunne darm en het eerste deel van de dikke darm aangetast. Een derde deel van de patiënten heeft alleen ontstekingen in de dikke darm en endeldarm en een derde alleen in de dunne darm.
Bij de ziekte van Crohn ontstaan er kleine ontstekingen in de darmwand. Dit worden ook wel zweren (ulcera) genoemd. De ontstekingen kunnen zich uitbreiden en tot diep in de darmwand doordringen. De darmwand is niet aaneengesloten ontstoken, maar gezonde en zieke stukken darm wisselen elkaar af. Soms groeien de zweren zo ver door de darmwand heen dat er een verbinding ontstaat naar de huid of andere organen, bijvoorbeeld de blaas (fistel). De ontstekingen in de darmwand kunnen lang aanwezig blijven en plotseling klachten veroorzaken, maar kunnen ook spontaan genezen. Wel blijft er na genezing altijd littekenweefsel achter, wat er op den duur voor kan zorgen dat de darm wat nauwer wordt. Hierdoor wordt de doorvoer van de darminhoud gehinderd, wat onder andere buikpijn veroorzaakt. Er kunnen ook bloedingen optreden, waardoor bloedarmoede ontstaat.
Zijn er ernstige klachten of zijn de klachten al langdurig aanwezig? Dan neemt de functie van de darm steeds meer af. Dit betekent dat voedingsstoffen niet goed worden opgenomen. Het gevolg is gewichtsverlies en een gebrek aan vitaminen en mineralen. Omdat de eetlust meestal ook minder is, neemt de conditie steeds verder af. Behalve spijsverteringsklachten, kunnen bij de ziekte van Crohn ook andere klachten optreden.
Colitis ulcerosa
Bij colitis ulcerosa beperkt de ontsteking zich in principe tot de dikke darm en de endeldarm.
De ontsteking begint meestal in de endeldarm. De endeldarm is het onderste deel van de dikke darm, vlak voor de anus. Na verloop van tijd kan de ontsteking zich naar boven uitbreiden over de hele dikke darm. Bij het overgrote deel van de patiënten is vooral het linkerdeel van de dikke darm ontstoken. Dit is het deel dat direct aansluit aan de endeldarm. Bij colitis ulcerosa is de darm aaneengesloten ontstoken. Gezonde en zieke stukken darm wisselen elkaar niet af zoals bij de ziekte van Crohn. De ontstoken plekken van de dikke darm en endeldarm vloeien samen. Bij colitis ulcerosa ontstaan er ook zweren in de darmwand.
Het verschil met de ziekte van Crohn is dat de zweren bij colitis ulcerosa niet zo diep in de darmwand doordringen, ze blijven meer aan de oppervlakte. Fistels en vernauwingen komen bij colitis ulcerosa dan ook vrijwel niet voor. Colitis ulcerosa kan heel geleidelijk beginnen, maar ook vrij plotseling. Net als bij de ziekte van Crohn zijn de klachten bij iedereen verschillend. De een heeft vaker en ernstiger klachten dan een ander. Soms blijven de klachten spontaan weg om opeens weer in volle hevigheid op te vlammen. Bij colitis ulcerosa komen soms ook ontstekingen buiten de dikke darm en endeldarm voor.
Risicogroepen
De ziekte van Crohn begint meestal op een leeftijd tussen 15 en 30 jaar en komt iets vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.
Colitis ulcerosa komt het meeste voor bij jonge volwassenen en mensen van middelbare leeftijd. Iets meer mannen dan vrouwen hebben deze ziekte.
Wat zijn de klachten?
Bij de ziekte van Crohn en bij colitis ulcerosa komen een aantal overeenkomende klachten en symptomen voor. Dit zijn: buikpijn, diarree (vaak met bloed en slijm), soms verstopping, bloedarmoede, vermoeidheid en gewichtsverlies. Andere klachten zijn bij beide ziektes duidelijk verschillend.
Bij de ziekte van Crohn zijn klachten die direct in verband staan met de ontstekingen in de darm:
- Wondjes, fistels en abcessen, vaak rond de anus
- Vernauwingen (stenoses) in de darm
Andere klachten die niet direct in verband staan met de ontstekingen in de darm zijn:
- Pijnlijke, gezwollen gewrichten
- Pijnlijke, ontstoken ogen
- Pijnlijke, blauwrode plekken op de huid (erythema nodosum)
- Kleine zweertjes (aften) in de mond
- Galstenen
Bij colitis ulcerosa zijn klachten die direct in verband staan met de ontstekingen in de dikke darm en endeldarm:
- Het niet kunnen ophouden van de ontlasting
- Opgezette buik
Andere klachten die niet direct in verband staan met de ontstekingen in de dikke darm en endeldarm:
- Pijnlijke, ontstoken ogen
- Pijnlijke, ontstoken gewrichten
- Pijnlijke ontstekingen van de huid
Bij circa tien procent van de patiënten met colitis ulcerosa komt PSC (primaire scleroserende cholangitis) voor, dit is een ontsteking van de galwegen in en buiten de lever.
| Ziekte van Crohn | Colitis ulcerosa |
|---|---|
| Kan overal in het spijsverteringskanaal voorkomen. | Komt alleen voor in de dikke darm en de endeldarm. |
| De zweren zijn dieper en er kunnen zich fistels vormen. | De zweren zijn oppervlakkig en vormen vrijwel nooit fistels. |
| In de darmen kunnen vernauwingen ontstaan. | Er treden vrijwel nooit vernauwingen op. |
| Gezonde en ontstoken plekken wisselen elkaar af. | De ontstekingen vormen een aaneengesloten ontstoken gebied. |
Wat is de oorzaak?
Er zijn verschillende factoren die van invloed kunnen zijn op het ontstaan van de ziekte van Crohn en op het ontstaan van colitis ulcerosa. Factoren die een rol spelen, zijn onder andere: het immuunsysteem, erfelijkheid, bacteriën in de darm, stress en roken.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
De MDL-arts kan verschillende onderzoeken laten verrichten om de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa aan te tonen. Dit wil echter niet zeggen dat deze onderzoeken bij u allemaal nodig zijn. Deze onderzoeken zijn:
- Bloedonderzoek
- Ontlastingsonderzoek
- Endoscopisch onderzoek: coloscopie of sigmoïdoscopie
- Röntgenonderzoek: echografie, CT-scan, MRI-scan
Welke specialismen?
MDL-ziekten
Chirurgie
Diëtitiek
Behandelmethoden
Om de klachten als gevolg van de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa te behandelen, krijgt u medicijnen voorgeschreven. In sommige gevallen is een operatie noodzakelijk.
Medicijnen
Helaas zijn er nog geen medicijnen die de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa kunnen genezen. Wel is het mogelijk om de ontstekingen te remmen en de klachten met medicijnen te onderdrukken. Ook moeten deze medicijnen voorkomen dat er nieuwe ontstekingen ontstaan. Daarom moet u de medicijnen ook meestal gedurende langere tijd innemen, dus ook in een periode dat u weinig of geen klachten hebt. Dit is van belang om te voorkomen dat de ziekte opnieuw opvlamt. Het kan zijn dat het enige tijd duurt voordat u een medicijn krijgt waar u werkelijk baat bij hebt. Niet iedereen reageert namelijk hetzelfde op een bepaald medicijn. De medicijnen hebben helaas vaak ook bijwerkingen. Maar ook hier heeft niet iedereen evenveel last van. De meeste medicijnen neemt u gewoon als tablet of capsule in. Soms is het medicijn een zetpil of klysma die u via de anus inbrengt.
Welk medicijn u krijgt voorgeschreven, hangt af van uw situatie. De ernst van de ziekte en de plaats waar de ontstekingen in de darm zitten, spelen hierbij een rol. Sommige medicijnen werken vooral in de dunne darm. Andere medicijnen werken juist in de dikke darm. Daarnaast zijn er ook medicijnen die in het hele lichaam werken. Er zijn veel verschillende medicijnen tegen de ziekte van Crohn en tegen colitis ulcerosa. Deze medicijnen beïnvloeden de klachten op verschillende manieren. Tijdens het gebruik van bepaalde medicijnen moet uw bloed worden gecontroleerd om bijwerkingen op te sporen.
De meest voorkomende medicijnen zijn:
- Ontstekingsremmers (mesalazinepreparaten)
- Krachtige ontstekingsremmers (corticosteroïden)
- Afweeronderdrukkende medicijnen (immunosuppressiva)
- TNF-blokkers
Afhankelijk van uw klachten krijgt u soms ook nog andere medicijnen voorgeschreven. Dit zijn bijvoorbeeld: medicijnen tegen bloedarmoede of tegen diarree, medicijnen tegen botontkalking, antibiotica of vitaminepreparaten.
Soms is een operatie nodig, bijvoorbeeld als medicijnen niet voldoende helpen. Bij een vernauwing of afsluiting van de darm is een operatie noodzakelijk.
Bij colitis ulcerosa wordt meestal de hele dikke darm inclusief de endeldarm verwijderd. Voor de ontlasting wordt dan vaak een (tijdelijk) stoma aangelegd. Een stoma is een kunstmatige uitgang op de buik voor de ontlasting. Een stoma kan tijdelijk of permanent zijn. Zo mogelijk wordt in plaats van een stoma een ‘pouch’ aangelegd. Een pouch is een soort zakje gemaakt van weefsel van de dunne darm. In dit zakje wordt de ontlasting opgevangen. De pouch neemt zo de functie over van de endeldarm. Hierdoor loopt de ontlasting niet meteen uit het lichaam weg. Omdat de ontlasting veel dunner is, moet u wel veel vaker naar het toilet.
Bij de ziekte van Crohn wordt meestal alleen het laatste stuk van de dunne darm en het eerste deel van de dikke darm verwijderd. Meestal zitten de ontstekingen namelijk vooral in dit deel van de darm. Nadat het zieke darmdeel is weggesneden, worden de gezonde darmuiteinden weer aan elkaar vastgehecht. Soms is het nodig om de hele dikke darm te verwijderen. De dunne darm wordt daarna aan de endeldarm vastgehecht, dit kan alleen als de endeldarm niet ontstoken
is. Is de endeldarm wel ontstoken, dan wordt een stoma aangelegd. Een tijdelijk of permanent stoma is zowel bij de ziekte van Crohn als bij colitis ulcerosa soms een noodzakelijke oplossing voor uw klachten. Lichamelijk knapt u dan meestal snel op als alle ontstekingen zijn verwijderd, maar psychisch is een stoma voor u misschien moeilijk te aanvaarden. Neem de tijd die u nodig hebt om hier mee om te leren gaan.
Links
Folder Maag Lever Darm Stichting "Ziekte van Crohn"
Folder Maag Lever Darm Stichting "Colitis ulcerosa"
