Specialismen
Acute alvleesklierontsteking
Wat is acute alvleesklierontsteking?
Voor uitleg over de algemene werking van het spijsverteringsstelsel, kunt u deze link aanklikken.
De alvleesklier (pancreas) is een langgerekte trosvormige klier. De alvleesklier speelt onder andere een belangrijke rol bij de spijsvertering. Bij volwassen mensen is de lengte ongeveer twaalf tot vijftien centimeter en de dikte ongeveer één tot drie centimeter. De alvleesklier ligt achter in de bovenbuik, vlak voor de wervelkolom. Aan de onderzijde van de alvleesklier bevindt zich de dunne darm.
De alvleesklier kan in de lengte worden opgedeeld in drie delen:
- De kop: het gedeelte van de alvleesklier dat het dichtst bij de dunne darm ligt. Deze ligt in het midden van de buik, onder de lever en tegen de twaalfvingerige darm.
- Het lichaam: het middengedeelte van de alvleesklier bevindt zich achter de maag.
- De staart: het laatste deel van de alvleesklier en deze ligt links in de buikholte dicht bij de milt en de linkernier.
Functie
De alvleesklier heeft twee belangrijke, verschillende functies: de exocriene en de endocriene functie.
- Spijsvertering (exocriene functie): De alvleesklier produceert spijsverteringssappen, die bevatten enzymen. Die enzymen zijn nodig voor de vertering van eiwitten, suikers en vetten. Door de alvleesklier lopen veel kleine afvoerkanaaltjes, die uiteindelijk samenkomen in de grote afvoergang van de alvleesklier. De spijsverteringsenzymen die de alvleesklier produceert, gaan door deze kanaaltjes naar de afvoergang van de alvleesklier. De afvoergang van de alvleesklier mondt samen met de grote galgang uit in een sluitspiertje aan het uiteinde van de alvleesklierbuis (papil van Vater). Deze ligt ter hoogte van de kop van de alvleesklier in de wand van de twaalfvingerige darm. De alvleesklier- en galsappen worden daar afgegeven aan de twaalfvingerige darm en zorgen voor een goede vertering van het voedsel. De alvleesklier produceert per dag ruim een liter alvleeskliersap. Dit sap wordt niet de hele dag door afgegeven aan de twaalfvingerige darm. Wanneer we voedsel zien, ruiken, proeven of doorslikken, krijgen de hersenen een seintje dat er voedsel in aantocht is. Dit signaal wordt ook doorgegeven aan de alvleesklier. Deze begint vervolgens met het aanmaken van alvleeskliersap. Ook de aanwezigheid van voedsel in de maag en de twaalfvingerige darm stimuleert de alvleesklier tot het aanmaken van alvleeskliersap. De spijsverteringsenzymen in het alvleeskliersap werken in op de voedselbrij in de dunne darm. Hierdoor komen belangrijke voedingsstoffen vrij. Deze voedingsstoffen kunnen vervolgens via de wand van de dunne darm in ons lichaam worden opgenomen.
- Bloedsuikerregulatie (endocriene functie): In de alvleesklier zitten kleine klieren die onder andere het hormoon insuline produceren. Deze kliertjes heten de ‘Eilandjes van Langerhans’. Naast insuline produceren ze ook glucagon. Glucagon en insuline spelen een belangrijke rol bij de suikerstofwisseling in ons lichaam. Zij zorgen ervoor dat het bloedsuikergehalte in het lichaam in evenwicht blijft. De alvleesklier reageert op de hoeveelheid suiker in het bloed. Is het suikergehalte verhoogd, bijvoorbeeld na een maaltijd, dan wordt er meer insuline aangemaakt. Bij een laag suikergehalte gaat de alvleesklier juist glucagon produceren en minder insuline. Bij suikerziekte is er sprake van een slechte regulatie van dit suikergehalte. Dit komt doordat er geen of onvoldoende insuline wordt geproduceerd. Hierdoor kan het bloedsuikergehalte sterk verhoogd raken. Dit kan allerlei klachten en schade aan het lichaam geven.
Een alvleesklierontsteking (pancreatitis) is een ernstige aandoening. Deze ontsteking kan verschillende oorzaken hebben, maar ontstaat niet door bacteriën. Normaal gesproken worden de spijsverteringsenzymen die de alvleesklier produceert pas in de dunne darm actief, waarna ze het voedsel helpen verteren. Bij een alvleesklierontsteking gaan de enzymen al in de alvleesklier zelf aan het werk. Dit veroorzaakt schade aan de alvleesklier. Als gevolg hiervan worden nog meer enzymen afgescheiden, waardoor de alvleesklier steeds verder wordt verteerd. Hierdoor raakt de alvleesklier ontstoken.
Wat zijn de klachten?
Acute en hevige buikpijn is de meest kenmerkende klacht bij acute alvleesklierontsteking. De pijn kan uitstralen naar de rug, de zij en de schouders. Bijkomende klachten zijn misselijkheid, braken, koorts en een versnelde ademhaling. Na een maaltijd nemen de klachten toe. Karakteristiek voor de pijn is de neiging om voorovergebogen te gaan zitten met opgetrokken knieën.
Wat is de oorzaak?
Er zijn verschillende oorzaken van alvleesklierontsteking, maar soms zijn die oorzaken onbekend. De laatste jaren blijkt dat er een stijging is in het aantal gevallen van acute alvleesklierontsteking. Dit komt doordat het gebruik van alcohol is toegenomen. Onderzoek heeft aangetoond dat dagelijks gebruik van meerdere glazen alcoholische drank een verhoogde kans geeft op alvleesklierontsteking.
In ongeveer negentig procent van de gevallen is de alvleesklierontsteking het gevolg van:
- Een verstopping van de afvoergang van de alvleesklier door galstenen (40%)
- Veelvuldig alcoholgebruik (30%)
- Onbekende oorzaak (idiopathische alvleesklierontsteking) (20%)
- Het gevolg van (10%): een complicatie van het ERCP-onderzoek, gebruik van sommige medicatie, een ongeval of een tumor in (de buurt van) de alvleesklier.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
De MDL-arts kan diverse onderzoeken laten verrichten om de diagnose te stellen, zoals de onderzoeken:
- Laboratoriumonderzoek
- Röntgenonderzoek: echografie, CT-scan
- Endoscopisch onderzoek: endo-echografie
Welke specialismen?
MDL-ziekten.
Behandelmethoden
Bij een acute alvleesklierontsteking wordt de behandeling bepaald door de onderliggende oorzaak. Als de oorzaak van de alvleesklierontsteking bekend is, dan is de behandeling in eerste instantie gericht op het wegnemen van deze oorzaak. Afhankelijk van de ernst van de ontsteking en het mogelijke risico op complicaties bepaalt de arts welke behandeling u krijgt. De meest gebruikelijk behandelingen zijn:
- Stoppen met alcohol
- Aanpassing in voeding
- Medicijnen
- ERCP of endoscopische behandeling (als de acute alvleesklierontsteking het gevolg is van galstenen die in de galafvoergang vastzitten).
- Behandeling bij complicaties of pseudocyste.
Links
Folder Maag Lever Darm Stichting "Acute alvleesklierontsteking"
www.alvleeskliervereniging.nl
